De allereerste kinderboekenschrijver van Nederland was Hieronymus van Alphen (1746-1803). Hij was advocaat in Utrecht en vader van drie jonge zoontjes, toen hij zijn eerste gedichtjes voor kinderen schreef. De moeder van zijn kinderen was vlak na de geboorte van haar jongste zoon gestorven, waardoor Van Alphen zijn kinderen helemaal alleen moest verzorgen en opvoeden.
Van Alphen was voor die tijd een moderne man die nadacht over zijn rol als vader. Kinderboeken waren er niet, daarom besloot hij zelf gedichtjes voor kinderen te schrijven. Ze waren erg moralistisch, dat wil zeggen dat er altijd een wijze les in verborgen zat waar kinderen iets van moesten leren. Jantje zag eens pruimen hangen maakt bijvoorbeeld duidelijk dat eerlijkheid heel belangrijk is en ook beloond wordt.
Jantje zag eens pruimen hangen
Jantje zag eens pruimen hangen,
o! als eieren zo groot.
‘t Scheen, dat Jantje wou gaan plukken,
schoon zijn vader ‘t hem verbood.
Hier is, zei hij, noch mijn vader,
noch de tuinman, die het ziet:
Aan een boom, zo vol geladen,
mist men vijf, zes pruimen niet.
Maar ik wil gehoorzaam wezen,
en niet plukken; ik loop heen.
Zou ik om een hand vol pruimen
ongehoorzaam wezen? Neen !
Voord ging Jantje, maar zijn vader,
die hem stil beluisterd had,
Kwam hem in het loopen tegen
Voor aan op het middelpad.
Kom mijn Jantje, zei de vader,
kom mijn kleine hartedief!
Nu zal ik u pruimen plukken,
nu heeft vader Jantje lief.
Daarop ging Papa aan ‘t schudden,
Jantje raapte schielijk op;
Jantje kreeg zijn hoed vol pruimen,
en liep heen op een galop.
Heb je trek in pruimen gekregen? Hier staat een recept voor soep van gedroogde pruimen.
Uit: Hieronijmus van Alphen, Kleine Gedigten voor Kinderen, 1e druk 1778, Deltareeks, 1998
In Lang geleden… De geschiedenis van Nederland in vijftig voorleesverhalen staat ook een verhaal over Hieronymus van Alpen.
Soep komt van het woord sop. Een sop is een snee brood die onderin een bord of schaal werd gelegd, en daar over goot de kok dan een saus of soep. Soms werd het brood eerst geroosterd. Wij eten in onze soep of bij spinazie nog wel eens gebakken broodblokjes, die heten soldaatjes.
1 Doe de pruimen en rozijnen in een zeef, en spoel ze af onder de warme kraan. Laat eventjes uitlekken.